Wygląda jak mała mysz, ale jest jadowity. Można go spotkać na łące

Rzęsorek rzeczek wcale nie jest myszą, choć z daleka faktycznie można go za nią wziąć. Należy do ryjówkowatych i wyróżnia się wydłużonym, ruchliwym ryjkiem, który nieustannie bada otoczenie. Dorosły osobnik osiąga zwykle do 10 centymetrów długości ciała przy wadze nieprzekraczającej 25 gramów, a jego ogon może mieć dodatkowe 8 centymetrów. To naprawdę niewielkie zwierzę, mieściłoby się swobodnie w dłoni, ale wyposażone w zestaw cech, które czynią z niego zaskakująco sprawnego łowcę.

Najbardziej rzuca się w oczy gęste, aksamitne futro, które skutecznie chroni przed przemoknięciem - woda po prostu spływa po nim, nie docierając do skóry. W pływaniu dodatkowo pomagają mu sztywne włosy na tylnych łapach oraz charakterystyczny kil biegnący wzdłuż spodu ogona. Te detale działają niczym naturalne wiosła i ster jednocześnie, dzięki czemu rzęsorek porusza się w wodzie znacznie pewniej i szybciej, niż sugerowałyby jego niepozorne rozmiary.

W rozpoznaniu pomocny bywa też długi, ruchliwy pyszczek oraz charakterystyczne, brunatnawe końcówki zębów. Jest to cecha rzadko spotykana u innych krajowych ssaków owadożernych i dobry sposób na odróżnienie go od podobnych gatunków. Mimo tych wyrazistych cech, napotkanego rzęsorka lepiej obserwować wyłącznie z dystansu - nie warto próbować się do niego zbliżać ani go łapać. Zwierzę to prowadzi bardzo skryty tryb życia, a najlepszą reakcją na przypadkowe spotkanie pozostaje spokojne pozostawienie mu przestrzeni i drogi ucieczki.

Przeczytaj także: Jadowity ślimak wygląda jak pamiątka z wakacji. Lepiej go nie dotykać

Rzęsorek rzeczek wybiera okolice czystych rzek, strumieni, jezior i stawów. Można go spotkać praktycznie na terenie całego kraju, choć ze względu na skryty tryb życia rzadko rzuca się w oczy. Szczególnie odpowiadają mu miejsca z piaszczystym lub żwirowym dnem, gdzie łatwiej o dostęp do pokarmu. Jego kryjówki znajdują się najczęściej w skarpach brzegowych albo pod korzeniami drzew rosnących tuż przy wodzie - dobrym przykładem takiego siedliska są doliny Rawki, Korabiewki czy Grabinki na terenie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego, gdzie gatunek ten czuje się szczególnie dobrze.

To zwierzę wodno-lądowe, choć znaczną część swojej aktywności poświęca zdobywaniu pożywienia właśnie w wodzie. Nurkuje, przeszukuje muł i przestrzenie między kamieniami, wypatrując drobnych bezkręgowców. Co ciekawe, w przeciwieństwie do wielu innych drobnych ssaków, rzęsorek nie zapada w sen zimowy. Pozostaje aktywny przez cały rok, polując nawet pod pokrywą lodową. Niektóre populacje radzą sobie z zimowym niedoborem pokarmu w jeszcze bardziej zaskakujący sposób. Ich mózg potrafi sezonowo zmniejszyć swoją objętość nawet o kilkanaście procent, by ograniczyć zużycie energii, a wiosną odbudować się niemal do pierwotnych rozmiarów.

Obecność rzęsorka jest ważną wskazówką, ponieważ gatunek ten silnie wiąże się z wodami o niskim stopniu zanieczyszczenia. Nie zastępuje to oczywiście profesjonalnych badań jakości wody, ale stanowi cenny, naturalny sygnał ekologiczny. W Polsce rzęsorek rzeczek objęty jest ochroną gatunkową, a dbanie o naturalne brzegi, ograniczanie zanieczyszczeń i ochrona drobnych cieków wodnych służą nie tylko jemu, ale całej społeczności małych, wodnych mieszkańców naszych rzek.

Jad rzęsorka działa zupełnie inaczej niż ten znany z filmów o wężach. Nie ma tu kłów ani jednego, błyskawicznego wstrzyknięcia. Substancje toksyczne powstają w powiększonych śliniankach zwierzęcia i mieszają się ze śliną, którą aplikuje ofierze podczas ugryzienia. Polscy naukowcy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jako pierwsi na świecie dokładnie opisali skład tego jadu. Dzięki mieszance czterech toksyn rzęsorek potrafi paraliżować drobną zdobycz, taką jak wodne bezkręgowce, a niekiedy nawet niewielkie płazy czy ryby.

Co ciekawe, rzęsorek wcale nie jest w tym osamotniony. To jeden z trzech jadowitych ssaków żyjących w Polsce, obok rzęsorka mniejszego i ryjówki aksamitnej. Naukowcy podkreślają zresztą, że badania nad tego typu toksynami mają znaczenie wykraczające daleko poza samą przyrodę. Co ciekawe, podobne substancje, wytwarzane przez spokrewnione gatunki ryjówek, są już testowane w kontekście leczenia niektórych nowotworów, na przykład raka piersi czy prostaty.

Rzęsorek jest przy tym zdeklarowanym samotnikiem i potrafi zaciekle bronić swojego terytorium przed innymi osobnikami swojego gatunku. Do starć dochodzi głównie poza sezonem godowym. Wobec człowieka jednak nie szuka konfrontacji, a spotkania z nim należą do prawdziwych rzadkości. Jego jad nie stanowi zagrożenia dla ludzi, ale schwytane zwierzę może dotkliwie ugryźć, dlatego nie należy go dotykać ani wyciągać z wody.

Źródło: ciekawiodzawsze.pl, hub.pl, zielona.interia.pl, national-geographic.pl