Jest jadowitym ssakiem drapieżnym i żyje w Polsce. Poznaj rzęsorka mniejszego

Rzęsorek mniejszy (Neomys anomalus) należy do rodziny ryjówkowatych i jest jednym z zaledwie kilku jadowitych ssaków występujących w Europie. Mimo niewielkich rozmiarów jest aktywnym drapieżnikiem, żywiącym się niemal wyłącznie mięsem. Poluje na bezkręgowce, owady, dżdżownice i ślimaki, a czasem jest w stanie złapać również małe ryby, płazy, a sporadycznie upoluje nawet mniejsze ssaki. Ze względu na niezwykle dużą aktywność i szybki metabolizm, rzęsorek mniejszy musi niemal cały czas szukać pożywienia. Również zimą pozostaje aktywny, ponieważ nie zapada w sen zimowy.

Dorosły osobnik osiąga długość ciała od ok. 6 do 9 cm, a więc jest odrobinę większy niż ryjówka aksamitna i ryjówka mniejsza. Ciało rzęsorka mniejszego pokrywa gęste, ciemne futro z wyraźnie jaśniejszym spodem. Charakterystyczną cechą tego wyjątkowego ssaka jest wydłużony ryjek, a także niewielkie oczy i uszy niemal całkowicie ukryte w sierści. Gatunek związany jest z terenami podmokłymi, przy czym doskonale pływa i nurkuje, choć robi to niechętnie. Rzęsorek mniejszy, w przeciwieństwie do rzęsorka rzeczka, szuka pożywienia na podmokłym brzegu i podczas brodzenia w płytkiej wodzie.

Ciekawostką jest, że rzęsorek mniejszy, mimo swojej niechęci do pływania, jest dobrze przystosowany do przebywania w wodzie. Świadczą o tym fałdy przyuszne, które podczas nurkowania zamykają otwory słuchowe, blokując napływ wody. W przeciwieństwie do rzęsorka rzeczka nie ma kila na ogonie lub jest on słabo rozwinięty. Kil natomiast to nic innego jak grupa sztywnych, złączonych ze sobą włosów, które działają na wzór rybiej płetwy ogonowej.

Rzęsorek mniejszy występuje w wielu krajach Europy oraz w części Azji. Z kolei w Polsce jego rozmieszczenie ma charakter wyspowy, a spotkać go można głównie na Pomorzu, w Sudetach, Karpatach, na Podkarpaciu oraz w Puszczy Białowieskiej. Jedne z jego stanowisk znajdują się również na terenach polskiego wybrzeża, między innymi w okolicach Słowińskiego Parku Narodowego.

Ten niepozorny ssak najczęściej wybiera brzegi spokojnych rzek, torfowiska, podmokłe lasy i wilgotne łąki. Istotna jest dla niego obecność gęstych zarośli, w których może skryć się przed większymi drapieżnikami. Rzadko wykopuje swoje nory, a częściej zajmuje jamy przygotowane przez inne gryzonie. Buduje gniazda z liści, traw i mchu. Rzęsorek mniejszy nie potrzebuje tak dużego udziału otwartej wody, jak rzęsorek rzeczny i częściej oddala się od zbiorników wodnych. Ponieważ jest wyjątkowo mały i szybki, a przy tym prowadzi skryty tryb życia, rzadko udaje się go zaobserwować w naturze.

Ze względu na obecność jadu w ślinie, często pojawia się pytanie, czy rzęsorek mniejszy jest groźny dla człowieka. Na szczęście nie trzeba się go obawiać. Jest to zwierzę płochliwe, unikające kontaktu z ludźmi, a jego spotkanie wymaga ogromnego szczęścia. Jeśli jednak doszłoby do ugryzienia, to wciąż nie ma powodu do niepokoju. Ugryzienie mogłoby okazać się dość bolesne, ale na tym by się skończyło, bo jad rzęsorka mniejszego jest groźny głównie dla małych kręgowców i bezkręgowców, a nie dla dużych ssaków. Zagrożenie działa tu w drugą stronę, ponieważ działalność człowieka negatywnie wpływa na rzęsorka. Osuszanie terenów podmokłych, regulacja rzek oraz zanik naturalnych siedlisk ograniczają możliwości życia tego gatunku.

Jad rzęsorka mniejszego jest produkowany przez zmodyfikowane gruczoły ślinowe. Nie jest to silna toksyna, a jej celem jest jedynie szybkie obezwładnienie małego bezkręgowca, choć działa też na nieco większe od rzęsorka żaby i drobne ssaki. Toksyny obecne w ślinie ograniczają ruchliwość ofiary, a bywa też tak, że ją paraliżują i umożliwiają jej czasowe przechowanie jako zapas pokarmu. Dla naukowców istotne jest, że jad ryjówkowatych ewoluował niezależnie od jadu węży i pająków, przez co stanowi cenne źródło zupełnie innych związków chemicznych.

Źródła: ciekawiodzawsze.pl, animalia.bio, ekologia.pl