Jak powstają nazwy niżów i wyżów atmosferycznych? Mało kto o tym wie

Imiona pojawiające się obok symboli na mapach meteorologicznych nie opisują siły wiatru ani charakteru nadchodzącej pogody. Są przede wszystkim praktycznym sposobem oznaczania układów barycznych, dzięki któremu łatwiej śledzić ich przemieszczanie się i rozmawiać o konkretnym zjawisku. W Europie Środkowej ważną rolę w nadawaniu imion wyżów i niżów odgrywa stacja meteorologiczna Berlin-Dahlem związana z Wolnym Uniwersytetem w Berlinie.

Niż atmosferyczny to obszar, w którego centrum ciśnienie jest niższe niż na obrzeżach. Na mapie synoptycznej pokazują go zamknięte izobary, a ich wartości maleją w kierunku środka układu. Z niżem często wiążą się większe zachmurzenie, opady i wyraźniejsze zmiany warunków pogodowych, czego znakomitym przykładem jest niż genueński.

Wyż atmosferyczny działa odwrotnie. W jego centrum ciśnienie jest wyższe niż w otoczeniu, a powietrze ma tendencję do opadania. Taka sytuacja sprzyja stabilniejszej aurze, choć nie zawsze oznacza pełne słońce. Zimą wyż może przynieść również mgły, niskie chmury i chłód utrzymujący się przez wiele dni.

Różnice ciśnienia powodują ruch powietrza, podczas którego wiatr przemieszcza się z obszaru wyższego ciśnienia w stronę obszaru niższego ciśnienia, a na jego kierunek i prędkość wpływają także ruch obrotowy Ziemi oraz tarcie o powierzchnię terenu. Obserwacja położenia niżów i wyżów pomaga lepiej zrozumieć zmiany widoczne za oknem.

Zwyczaj nadawania ludzkich imion układom wysokiego i niskiego ciśnienia narodził się w Niemczech w połowie XX wieku. Za pomysłodawczynię uznaje się Karlę Wege, studentkę meteorologii, która w 1954 roku zaproponowała wykorzystanie list imion żeńskich i męskich.

Początkowo obowiązywał stały podział: niże otrzymywały imiona żeńskie, a wyże męskie. Z czasem zwrócono uwagę, że niże bywają kojarzone z gorszą i bardziej niebezpieczną pogodą, co doprowadziło do zmiany obowiązujących zasad. Obecnie imiona są przydzielane naprzemiennie: w jednym roku niże noszą imiona męskie, a wyże żeńskie, w następnym sytuacja jest odwrócona.

Nie każde imię może pojawić się na mapie, bo musi być zaakceptowane przez niemieckie urzędy cywilne, a następnie zatwierdzone w ustalonym systemie. Ważna jest też kolejność alfabetyczna, ponieważ imiona są zapisywane na listach. Kolejna lista imion zaczyna obowiązywać dopiero po wykorzystaniu poprzedniej.

Od 2002 roku działa program umożliwiający symboliczne "adoptowanie" układu barycznego. Rezerwacja imienia pozwala sprawić, że wybrane imię zostanie wykorzystane zgodnie z zasadami obowiązującymi dla danego roku.

Środki z programu wspierają działalność stacji meteorologicznej i prowadzone przez nią obserwacje. Według opisywanego cennika z 2023 roku nadanie imienia niżowi kosztowało 260 euro, natomiast wyżowi 390 euro. Wyższa cena wyżu wynika z tego, że takie układy są zwykle stabilniejsze i dłużej pozostają widoczne na mapach pogodowych.

Warto pamiętać, że wykupione imię nie daje pełnej dowolności wyboru. Musi pasować do alfabetu, listy przewidzianej na konkretny okres oraz zasad formalnych. Nazwy niżów i wyżów są więc jednocześnie ciekawostką, elementem porządku w meteorologii i sposobem na wsparcie obserwacji pogody. Przez niektórych są też traktowane jako oryginalny pomysł na prezent dla bliskiej osoby.

Źródła: ciekawiodzawsze.pl, bryk.pl