Jak powstają niże genueńskie? Mogą przynieść do Polski ulewy i powodzie

Niż genueński jest układem niskiego ciśnienia, który tworzy się lub pogłębia w rejonie Zatoki Genueńskiej, Morza Liguryjskiego, północnych Włoch lub w pobliżu północnego Adriatyku. W meteorologii bywa też określany jako Genoa Low lub niż liguryjski. Jest to konkretny typ niżu związany z warunkami panującymi w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego.

Jego powstawanie jest silnie związane z ukształtowaniem terenu i duże znaczenie mają tutaj Alpy, które tworzą barierę dla przemieszczających się mas powietrza, przy czym po ich południowej stronie znajduje się znacznie cieplejszy i wilgotniejszy obszar Morza Śródziemnego. Przy odpowiednich warunkach atmosferycznych połączenie przepływu powietrza, górskiej rzeźby terenu i kontrastu termicznego może doprowadzić do rozwoju nowego ośrodka ciśnienia.

Istotne jest to, że nie każdy niż przechodzący przez Zatokę Genueńską jest groźnym niżem genueńskim, a w dodatku nie każdy niż genueński dociera do Polski. O jego dalszej drodze decyduje m.in. układ wyżów i niżów nad Europą oraz przepływ powietrza w środkowej i górnej troposferze.

Mechanizm powstawania niżu genueńskiego jest związany z oddziaływaniem Alp na przepływ powietrza. Kiedy nad Europą Zachodnią i Środkową przemieszcza się chłodniejsza masa powietrza, w pewnym momencie musi zmienić kierunek, ponieważ nie "przejdzie" przez góry. Z tego powodu zostaje skierowana wokół naturalnej bariery.

W określonych warunkach powstaje tam środowisko sprzyjające cyklogenezie, czyli rozwojowi układu niskiego ciśnienia. Znaczenie ma orografia oraz różnica między chłodnym powietrzem z północy i cieplejszym oraz wilgotniejszym, które znajduje się nad Morzem Śródziemnym. Istotną rolę odgrywa przy tym górska rzeźba Półwyspu Apenińskiego. Położenie Zatoki Genueńskiej pomiędzy Alpami i Apeninami sprzyja koncentracji procesów atmosferycznych, w efekcie czego może dojść do pogłębienia niżu i powstania samodzielnie przemieszczającego się nad Europą układu.

Niż genueński nie jest więc zjawiskiem wynikającym wyłącznie z wysokiej temperatury wody, choć ma ona ogromne znaczenie. Ciepłe Morze Śródziemne dostarcza energii i wilgoci, ale potrzebny jest również odpowiedni układ atmosferyczny.

Woda w Morzu Śródziemnym jest istotnym źródłem wilgoci dla rozwijającego się niżu. Im cieplejsza jest powierzchnia morza, tym większy ma potencjał parowania, a co za tym idzie - dostarczania wody do atmosfery. To jednak wciąż za mało, by automatycznie powstał niż genueński, który wymaga odpowiedniej dynamiki atmosfery.

Ma to ogromne znaczenie w kontekście coraz częściej pojawiających się informacji o wyjątkowo rozgrzanym Morzu Śródziemnym. Wysoka temperatura morza może zwiększyć ilość dostępnej wilgoci, a więc także wody, która zostanie przeniesiona przez niż w kierunku Europy Środkowej. W przypadku odpowiedniej konfiguracji takie zjawisko może sprowadzić nad Polskę wyjątkowo obfite opady deszczu, będące w stanie znacząco podnieść stan rzek i doprowadzić do powodzi. Wciąż jednak samo przejście niżu nad Polską nie oznacza zagrożenia.

Ważna pozostaje ilość wilgoci, którą dany niż przenosi. Najniebezpieczniejsza sytuacja powstaje, gdy transportuje dużą ilość wody, a przy tym przemieszcza się powoli lub zostaje zablokowany przez inne układy baryczne, przez co strefa intensywnych opadów dłużej pozostaje nad tym samym regionem. Skutki takich zjawisk odczuliśmy m.in. do powodzi tysiąclecia w 1997 roku i ekstremalnych opadów w 2024 roku.

Tak więc nie każdy niż genueński oznacza katastrofalne opady w Polsce. Układ może skierować się w inną stronę, osłabnąć, ominąć nasz kraj lub szybko się przemieszczać, przez co przyniesie intensywne, ale krótkotrwałe opady. Zawsze jednak trzeba je obserwować, ponieważ nasz kraj znajduje się blisko głównych tras niżów śródziemnomorskich. Ich wpływ może być odczuwalny przede wszystkim na południu i południowym zachodzie Polski.

Źródła: ciekawiodzawsze.pl, gozych.edu.pl, geekweek.interia.pl