Jak nazywa się zapach po deszczu? Petrichor pozytywnie wpływa na ludzi

Zapach po deszczu od dawna fascynuje naukowców i miłośników przyrody. W 1964 roku australijscy badacze Isabel Joy Bear oraz Richard G. Thomas wprowadzili termin petrichor, choć to zjawisko zostało pisane już w 1891 roku przez francuskich chemików. Jest to charakterystyczna mieszanka związków chemicznych uwalnianych z gleby, skał i roślin, gdy po okresie suszy spada deszcz. Każde środowisko może pachnieć inaczej, ponieważ skład tej mieszanki zależy od czynników takich jak aktywność mikroorganizmów, a także rodzaj gleby i roślinności.

Najważniejszym składnikiem odpowiedzialnym za charakterystyczny zapach deszczu jest geosmina. To naturalny związek chemiczny produkowany głównie przez bakterie glebowe z rodzaju Streptomyces, które rozkładają materię organiczną i odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu żyzności gleby. Podczas suszy geosmina gromadzi się w podłożu, a gdy zaczyna padać, krople deszczu uderzają o ziemie i uwalniają mikroskopijne pęcherzyki powietrza zawierające cząsteczki tego związku. Pęcherzyki unoszą się do atmosfery w postaci aerozolu, dzięki czemu bardzo szybko możemy poczuć ich zapach.

Ludzki węch należy do najbardziej czułych "detektorów" geosminy w świecie zwierząt. Człowiek potrafi wyczuć śladowe ilości tej substancji. Dla zobrazowania wrażliwości: wystarczy kilka cząstek na bilion albo 1 łyżeczka geosminy w 200 basenach olimpijskich wypełnionych wodą. Dodatkowo silniej jest on odczuwany, gdy deszcz spadnie pod dłuższym okresie suszy, ponieważ wtedy w glebie gromadzi się więcej związków odpowiedzialnych za petrichor, co w kontekście globalnego ocieplenia dzieje się coraz częściej.

Naukowcy zastanawiają się, dlaczego ludzie tak dobrze wyczuwają ten zapach. Odpowiada za to receptor OR11A1, który reaguje jedynie na aromat deszczu. Aktualnie dominuje hipoteza, że w przeszłości taka umiejętność była istotna dla przetrwania, ponieważ mogła ułatwiać odnajdywanie źródeł wody i rozpoznawanie odpowiednich warunków środowiskowych.

Coraz więcej badań pokazuje, że zapachy silnie oddziałują na układ limbiczny, czyli część mózgu odpowiedzialną za emocje, pamięć i reakcje związane ze stresem. Naukowcy zauważają, że przyjemne naturalne aromaty mogą sprzyjać wyciszeniu organizmu i obniżeniu napięcia psychicznego. W przypadku deszczu uczucie odprężenia może pojawić się już kilka minut po tym, jak spadną pierwsze krople. Tutaj jednak dochodzą jeszcze doświadczenia i wspomnienia konkretnej osoby, ponieważ one również wpływają na to, jak organizm zareaguje na konkretny zapach.

Jedna z hipotez zakłada, że przez większą część historii człowieka opady oznaczały dostęp do pitnej wody i odrodzenie roślinności, co też przekładało się na większą szansę na znalezienie pożywienia. Co ciekawe w ludzkim mózgu jest receptor OR11A1, który reaguje jedynie na aromat deszczu. Pozytywne reagowanie na sygnały zwiastujące deszcz mogły więc mieć znaczenie adaptacyjne.

Drugim czynnikiem jest pamięć zapachowa, ponieważ węch jest silnie powiązany z ośrodkami odpowiedzialnymi za wspomnienia. Zapach po deszczu często kojarzy się z dzieciństwem, wakacjami, spacerami wśród zieleni czy zabawą, a przez to wywołuje pozytywne emocje. Istotny przy tym jest sam kontakt z naturą, bo przebywanie w środowisku przyrodniczym, sprzyja regeneracji psychicznej i obniżeniu poziomu stresu. Zwykle najsilniej jest to odczuwane podczas spacerów nad Morzem Bałtyckim, gdzie iglaste lasy są nawilżone i wydzielają fitocydy.

Przeczytaj też: Jod nad Morzem Bałtyckim. Gdzie i kiedy najzdrowiej jest spacerować?

Geosmina jest najważniejszym składnikiem petrichoru, ale w powietrzu w czasie burzy pojawia się również ozon. Powstaje on podczas wyładowań atmosferycznych i może być przenoszony przez wiatr na znaczne odległości jeszcze przed nadejściem burzy. Jego zapach jest świeży, a czasem lekko metaliczny. To właśnie on bywa wyczuwany jeszcze przed tym, jak spadną pierwsze krople deszczu. W efekcie możemy wyczuć zapach nadchodzącego deszczu, a także tego, który unosi się już po jego zakończeniu.

Źródła: ciekawiodzawsze.pl, sciencedaily.com, poradnikzdrowie.pl