Sucha burza coraz częściej pojawia się w Polsce. Na czym polega to zjawisko?

W klasycznej burzy wysoka, potężna chmura burzowa typu Cumulonimbus tworzy się tam, gdzie ciepłe i wilgotne powietrze unosi się ku górze, ochładza, a para wodna skrapla się w krople deszczu lub kryształki lodu. Równocześnie wewnątrz chmury dochodzi do rozdzielenia ładunków elektrycznych, co prowadzi do powstawania wyładowań atmosferycznych, czyli piorunów. Natomiast sucha burza jest odmianą burzy, w której pioruny i grzmoty są dobrze widoczne i słyszalne, natomiast opad przy powierzchni ziemi jest bardzo słaby lub w ogóle nie występuje. Kluczową rolę odgrywa tu bardzo suche, ciepłe powietrze w dolnych warstwach atmosfery - padające z chmury krople deszczu po prostu wyparowują, zanim zdążą dotrzeć do gruntu.

W meteorologii i pożarnictwie często przyjmuje się, że o suchej burzy można mówić także wtedy, gdy suma opadu nie przekracza około 2,5 mm. Taka ilość wody jest zbyt mała, aby skutecznie zwilżyć roślinność i inne materiały łatwopalne, dlatego mimo burzy wciąż mamy do czynienia z warunkami silnej suszy. Warto dodać, że sucha burza najłatwiej tworzy się nad terenami, gdzie powietrze przy ziemi jest skrajnie suche - typowo nad pustyniami i półpustyniami, ale także nad rozgrzanymi obszarami śródlądowymi w cieplejszych strefach klimatycznych, zwłaszcza po dłuższym okresie bez opadów.

Zobacz również: Zasiewanie chmur budzi kontrowersje. Czy można sterować pogodą?

Najważniejszym zagrożeniem jest wysokie ryzyko pożarów wywołanych przez pioruny. Podczas suchej burzy uderzenia wyładowań w drzewa, suche trawy czy martwe gałęzie nie są "gaszone" przez intensywny deszcz. W sierpniu 2020 roku w północnej Kalifornii seria suchych burz przyniosła około 10 000 wyładowań, które zapoczątkowały co najmniej sto pożarów, obejmujących łącznie setki tysięcy hektarów. Czy wystąpienie suchej burzy zawsze wznieca ogień?

O tym, czy po uderzeniu pioruna pojawi się ogień, decydują dwa główne czynniki: ilość suchego "paliwa" (zwykle roślinności) oraz czas trwania przepływu prądu w kanale wyładowania. Wyróżnia się m.in. pioruny o długotrwałym przepływie prądu, które są szczególnie skuteczne w zapalaniu suchych materiałów - a prognozy wskazują, że wraz z postępującymi zmianami klimatycznymi takich wyładowań będzie więcej, zwłaszcza w rejonach podatnych na suszę. Co jeszcze przynosi ta groźna burza?

Suche burze sprzyjają także powstawaniu burz pyłowych i piaskowych. Silne podmuchy wiatru związane z chłodniejszym powietrzem opadającym z chmury ("prąd zstępujący") porywają z powierzchni ziemi warstwę luźnego piasku i kurzu, który nie jest zlepiony przez wilgoć. Tworzy się wtedy gęsta, przesuwająca się ściana pyłu, umiejąca niemal całkowicie ograniczyć widoczność i utrudnić oddychanie. Nie wolno też zapominać o "klasycznych" zagrożeniach burzowych. Nawet bez deszczu sucha burza to nadal potężne wyładowania atmosferyczne, które mogą porazić człowieka, uszkodzić instalacje elektryczne, spowodować awarie sieci energetycznych czy zniszczyć budynki i drzewa. Brak opadów bywa zdradliwy - część osób bagatelizuje wtedy niebezpieczeństwo i nie szuka schronienia, choć ryzyko porażenia piorunem pozostaje wysokie.

Najwięcej suchych burz obserwuje się nad pustyniami i terenami półpustynnymi, gdzie powietrze przy ziemi jest bardzo suche przez znaczną część roku. Należą do nich m.in. Sahara czy pustynia Atakama. Zjawisko to jest również bardzo częste w suchych regionach Ameryki Północnej, szczególnie w stanach takich jak Arizona, Kalifornia, Nowy Meksyk czy Teksas, gdzie rozległe obszary zasiedla łatwopalna roślinność stepowa i leśna. W jaki sposób powstaje sucha burza?

Muszą panować wtedy odpowiednie warunki m.in. wysoka temperatura, bardzo niska wilgotność powietrza przy powierzchni ziemi i sprzyjająca konwekcja prowadząca do powstania chmur burzowych. W ostatnich latach notowano takie zjawiska także w środkowej Europie, w tym w Polsce, zwłaszcza w okresach długotrwałej suszy letniej. Analizy klimatyczne sugerują, że wraz z ocieplaniem się klimatu suche burze mogą pojawiać się częściej, i to nie tylko nad pustyniami, ale również nad rozległymi obszarami leśnymi oraz rolniczymi na wielu kontynentach. Jak rozpoznać i zachować bezpieczeństwo przed suchą burzą?

Gdy w czasie upału widać na horyzoncie błyski i słychać grzmoty, ale deszcz nie dociera do ziemi, warto założyć, że mamy do czynienia z suchą burzą. Oznacza to konieczność zachowania szczególnej ostrożności, a przede wszystkim unikania otwartej przestrzeni, schronienia się w budynku lub samochodzie, a także ograniczenia działań mogących zainicjować ogień w wyschniętym terenie. Dobra znajomość tego zjawiska pomaga lepiej ocenić ryzyko i zadbać o bezpieczeństwo swoje oraz otoczenia.

Źródło: ciekawiodzawsze.pl, bryk.pl.