Fioletowy zachód słońca nie pojawia się bez powodu. Zmiany w pogodzie mogą być naprawdę gwałtowne

Pierwszy odruch, gdy niebo robi się nagle purpurowe, to zachwyt albo niepokój. Z jednej strony widok jest niezwykle malowniczy, z drugiej - wielu osobom kojarzy się z zapowiedzią wichury. Fioletowy zachód słońca nie jest jednak zjawiskiem magicznym. To efekt rozpraszania światła słonecznego na cząsteczkach w atmosferze, w połączeniu z odpowiednim ułożeniem Słońca i chmur oraz warunkami pogodowymi.

Aby zrozumieć fioletowy zachód, trzeba zacząć od tego, dlaczego na co dzień niebo jest niebieskie. Światło słoneczne jest białe, ale składa się z całej palety barw - od czerwieni po fiolet. Gdy przechodzi przez atmosferę, zderza się z cząsteczkami gazów i drobnymi pyłami. Krótsze fale - niebieskie i fioletowe - rozpraszają się znacznie silniej niż dłuższe, takie jak czerwień czy żółć. W pogodny dzień do naszych oczu dociera więc głównie rozproszone światło niebieskie i fioletowe, ale ludzkie oko słabiej reaguje na fiolet. Wygrywa niebieski - dlatego niebo widzimy jako błękitne, choć komponent fioletowy jest w nim obecny cały czas.

Sytuacja zmienia się o wschodzie i zachodzie słońca. Gdy Słońce znajduje się nisko nad horyzontem, jego promienie muszą pokonać znacznie grubszą warstwę atmosfery. Po drodze wielokrotnie się rozpraszają i załamują, więc krótkie fale są w dużej mierze "wytrącane" z bezpośredniej wiązki światła. Do obserwatora dociera wtedy głównie część czerwono-pomarańczowa widma - stąd klasyczne złote, czerwone i różowe zachody. Kolor nieba modyfikują też chmury oraz drobne krople wody i kryształki lodu. Potrafią one rozszczepiać i wzmacniać różne barwy, tworząc pastelowe smugi zieleni, różu, a nawet fioletu.

Fioletowe lub purpurowe niebo pojawia się rzadziej niż zwykłe czerwone zachody. Żeby było widoczne, musi zadziałać kilka czynników naraz. Po pierwsze, Słońce powinno znajdować się bardzo nisko nad horyzontem, tak aby jego promienie oświetlały spód chmur. Po drugie, w atmosferze musi być dużo wilgoci i drobnych cząstek - kropelek wody i cząsteczek pyłów - które dodatkowo rozpraszają i załamują światło.

Analizy pojawiania się purpurowego nieba pokazały, że to zjawisko często towarzyszy bardzo gwałtownym zjawiskom pogodowym. Przed uderzeniem supertajfunu Hagibis w japońską wyspę Honsiu w 2019 roku niebo przybrało nienaturalny purpurowy kolor. W innych przypadkach intensywnie fioletową poświatę obserwowano w godzinach poprzedzających lub następujących po przejściu silnych huraganów i sztormów tropikalnych, takich jak Dorian i Michael. W takich sytuacjach nad obszarem dotkniętym żywiołem występuje połączenie bardzo wysokiej wilgotności, gęstych nisko zawieszonych chmur i dużej ilości cząstek w powietrzu. To tworzy warunki, w których krótkofalowe światło fioletowe i niebieskie jest nietypowo silnie widoczne, dając w efekcie purpurową barwę nieba.

W umiarkowanych szerokościach geograficznych, z dala od tropików, fioletowy zachód słońca najczęściej oznacza po prostu, że w atmosferze jest dużo wilgoci po intensywnych opadach lub w ich przededniu. Wtedy nad horyzontem wiszą rozległe warstwy chmur, które Słońce podświetla od spodu. Taki kolor nieba bywa więc sygnałem, że pogoda jest lub będzie dynamiczna: przechodzi front, w okolicy wystąpiła silna burza, albo atmosfera jest silnie nawilżona i niestabilna.

Sam purpurowy zachód nie jest jednak "prognozą z kalendarza" - nie da się na jego podstawie dokładnie przewidzieć, czy jutro będzie padać, czy świecić słońce. Raczej podpowiada, że nad regionem dzieje się coś nietypowego: albo gwałtowne zjawisko dopiero się zbliża, albo właśnie mija.

Warto też pamiętać, że nawet bardzo intensywny fiolet nie oznacza niczego nadprzyrodzonego ani katastroficznego. Jest po prostu konsekwencją tego, jak mieszają się ze sobą czerwone promienie zachodzącego słońca z silnie rozproszonym światłem niebieskim i fioletowym, w specyficznych warunkach wilgotności i zachmurzenia.

Purpurowe niebo można potraktować jako zachętę do uważniejszego obserwowania atmosfery. W podobnych warunkach, gdy Słońce jest nisko, a w powietrzu krąży dużo kropelek wody i kryształków lodu, pojawiają się też inne fotometeory: tęcze, wieńce wokół tarczy Słońca, iryzujące chmury czy halo. Wszystkie one są efektami rozpraszania, załamania i ugięcia światła na składnikach atmosfery i pokazują, jak złożonym układem jest powietrze nad naszymi głowami.

Jeśli niebo nagle staje się intensywnie fioletowe, a prognozy mówią o silnym wietrze, burzy czy sztormie, warto potraktować ten widok nie tylko jako piękną ciekawostkę, lecz także jako sygnał, by sprawdzić komunikaty meteorologiczne i zadbać o bezpieczeństwo.

Źródła: ciekawiodzawsze.pl, bryk.pl, hub.pl