Zamek w Małopolsce przejdzie gruntowny remont. Ostatnie tygodnie czynny dla turystów

Na wzgórzu w Babicach rozpoczyna się kolejny etap prac przy jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków zachodniej Małopolski. Zamek Lipowiec przejdzie gruntowną konserwację w ramach projektu "Zamek Lipowiec - klucz do wielkich historii". Koszt projektu został oszacowany na blisko 35 mln zł, z czego ponad 25,5 mln stanowią środki z Funduszy Europejskich dla Małopolski. Projekt ma zostać zrealizowany do końca 2028 roku. Z tej kwoty część prac obejmująca sam zamek ma kosztować ok. 18 mln zł, a pozostała kwota będzie przeznaczona m.in. na infrastrukturę oraz działania związane z Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie.

Co się zmieni po remoncie zamku Lipowiec? Nie chodzi tu o odbudowę warowni. Zamek pozostanie trwałą ruiną. Zaplanowane prace mają przede wszystkim zatrzymać proces degradacji murów i przystosować obiekt do dalszego zwiedzania przez turystów.

Zaplanowane są prace konserwatorskie przy ścianach, posadzkach, murach zamku górnego i murach obronnych. Mają zostać wymienione warstwy tarasowe oraz drewniany dach. Modernizację przejdą instalacje elektryczne, sanitarne i grzewcze, a także systemy związane z bezpieczeństwem pożarowym.

Istotnym problemem, z którym od lat mierzy się zamek Lipowiec, jest woda i wpływ warunków atmosferycznych. Dlatego właśnie projekt przewiduje działania poprawiające ochronę obiektu przed wilgocią oraz skuteczniejsze odprowadzanie wody. Remont obejmie także mostek prowadzący z podzamcza do zamku górnego. Natomiast na terenie międzymurza ma powstać ścieżka edukacyjna.

Zwieńczeniem prac remontowych na zamku Lipowiec ma być dodanie małej architektury i stalowych schodów zewnętrznych, czemu towarzyszyć będzie obniżenie terenu podzamcza o około metr, co pozwoli odsłonić i lepiej wyeksponować zachowany historyczny mur obronny.

Zamek jeszcze można odwiedzać, ale niebawem ta sytuacja ulegnie zmianie. Turyści mogą zwiedzać ruiny zamku Lipowiec do końca września 2026 roku. Później nastąpi etap prac, który ze względu na bezpieczeństwo wymaga zamknięcia obiektu. To oznacza, że czasu na zwiedzanie zostało mało. Jeśli do końca września nie uda się wejść do zamku Lipowiec, kolejna szansa może pojawić się dopiero w 2028 roku, choć dokładna data zależy od przebiegu prac remontowych. Przed zaplanowaniem wyjazdu warto sprawdzić aktualne komunikaty muzeum, ponieważ harmonogram prac może wpływać na dostępność zabytku.

Lipowiec wznosi się na wapiennym wzgórzu o wysokości ok. 362 m n.p.m., będącym częścią Grzbietu Tenczyńskiego. Warownia znajduje się na terenie rezerwatu przyrody "Lipowiec" w pobliżu Babic i Wygiełzowa. Dokładna data powstania zamku nie jest ustalona, choć wiadomo, że jego historia sięga średniowiecza. W XIII wieku tutejsze dobra należały do rodu Gryfitów, a w 1243 roku zostały związane z biskupstwem krakowskim, do którego należały przez kolejne stulecia.

Szczególne znaczenie dla rozwoju zamku miał biskup Jan Muskata, za którego sprawą na przełomie XIII i XIV wieku zamek Lipowiec został rozbudowany i otrzymał murowane elementy obronne. Zachowana do dziś cylindryczna wieża należy do najstarszych części założenia. Jej dolne partie datowane są na drugą połowę XIII i początek XIV wieku. W XV wieku warownia była rozbudowywana przez kolejnych biskupów krakowskich, co obejmowało m.in. powstanie kolejnych części zabudowy mieszkalnej i systemu obronnego. Z czasem Lipowiec stał się rezydencją biskupią i więzieniem, w którym przetrzymywano duchownych podlegających sądownictwu kościelnemu, a także osoby związane z ruchami reformacyjnymi. Jedną z tych osób był aresztowany w 1550 roku Franciszek Stankar, profesor Akademii Krakowskiej.

W kolejnych latach sytuacja zamku uległa znacznemu pogorszeniu. W 1629 roku pożar poważnie uszkodził zabudowę, która po potopie szwedzkim popadła w ruinę. W XVIII wieku podjęto jeszcze próbę wykorzystania warowni do nowych celów, ale trwało to krótko, bo w 1809 roku wybuchł kolejny pożar, po którym rozpoczął się długotrwały proces niszczenia opuszczonej budowli.

Dzisiejszy wygląd zamku Lipowiec jest wynikiem licznych przebudów i pożarów. Po 1945 roku warownia została upaństwowiona, a w latach 60. i 70. XX wieku przeprowadzono prace konserwatorskie, których celem było zachowanie twierdzy jako trwałej ruiny przystosowanej do zwiedzania.

Rozpoczynający się obecnie remont nie przywróci dawnej rezydencji biskupiej, ale zachowa autentyczną substancję zabytkową i otworzy przed turystami nowe przestrzenie ruin zamku. Całość urozmaici ścieżka edukacyjna oraz wystawa poświęcona postaciom historycznym związanym z Lipowcem oraz jego znaczeniu w dziejach regionu. Jego zwiedzanie warto połączyć z wizytą w Parku Etnograficznym Krakowiaków Zachodnich w Wygiełzowie. Skansen znajduje się u podnóża wzgórza zamkowego i jest częścią tego samego muzeum.

Źródła: ciekawiodzawsze.pl, gazetakrakowska.pl, mmz.info.pl