Mało kto zwiedza Warszawę w ten sposób. Niezwykły spacer śladami "Lalki"

Literacki spacer najlepiej rozpocząć na Podwalu, gdzie w powieści mieścił się sklep starego Mincla - pierwszego pracodawcy Ignacego Rzeckiego i jego nauczyciela w kupieckim fachu. Dokładny adres pozostaje nieznany, ale już w tym miejscu można poczuć, że Prus operuje realnymi ulicami i nazwami, a nie umownymi, literackimi dekoracjami. Kierując się w stronę ulicy Senatorskiej, dociera się do dawnego ratusza, znanego dziś jako Pałac Jabłonowskich - reprezentacyjnego miejsca bali i uroczystości, na jednym z których w styczniu 1879 roku bawi się Stanisław Wokulski.

Po krótkiej wycieczce w stronę Senatorskiej trasa wraca na Krakowskie Przedmieście, nazywane często sercem "Lalki". Mijając Pałac Paca i kościół Kapucynów, warto przypomnieć sobie epizod licytacji kamienicy Łęckich przy ulicy Kruczej. To właśnie tutaj rozgrywa się dramat zadłużonej arystokracji, w powieści celowo skontrastowany z pracowitym mieszczaństwem. Nieco dalej stoi Teatr Wielki, w którym Wokulski po raz pierwszy zobaczył Izabelę Łęcką. Patrząc na fasadę budynku, łatwo zrozumieć, jak realistyczne opisy miasta pozwalają czytelnikowi dosłownie "wejść" w świat powieści. Wiele miejsc wygląda dziś inaczej, ale ich układ i funkcja pozostają rozpoznawalne.

Idąc dalej w stronę Śródmieścia, mija się adresy, które w powieści należą do Wokulskiego. Pod numerem 7 mieścił się nowy sklep bohatera, a sąsiedni numer 9 to dawny sklep Minclów. Po drugiej stronie ulicy Prus umieszcza kamienicę, w której Wokulski zamieszkuje po powrocie z wojny bułgarskiej - Krakowskie Przedmieście 4. Co ciekawe, w czasach, w których rozgrywa się akcja, w tym rejonie rzeczywiście działały sklepy galanteryjne. To najlepszy dowód na to, jak drobiazgowo autor odtwarzał realia ówczesnej Warszawy. Stąd już tylko kilka kroków do Hotelu Europejskiego, gdzie z prawdziwym rozmachem świętowano otwarcie nowego sklepu Wokulskiego.

Kolejnym punktem wycieczki jest brama Uniwersytetu Warszawskiego - dawnej Szkoły Głównej. To miejsce szczególne - studiowali tu zarówno Wokulski, jak i sam Bolesław Prus. Ten fragment trasy najlepiej pokazuje, jak pisarz splata losy fikcyjnego bohatera z własną biografią i realną topografią miasta. Odcinek Krakowskiego Przedmieścia zamyka kościół św. Krzyża, istotny dla wątku baronowej Krzeszowskiej, która zamawia tam msze za zmarłego męża i córkę.

Przeczytaj także: Włoski klimat w dawnej stolicy Warmii. Ma też status uzdrowiska

Kolejny etap spaceru zaczyna się w miejscu, gdzie Krakowskie Przedmieście przechodzi w Nowy Świat, prowadząc w kierunku placu Trzech Krzyży. Miejsce to kilkukrotnie pojawiają się w powieści - między innymi w drodze Rzeckiego do kamienicy Łęckich przy ulicy Kruczej, kupionej przez Wokulskiego. W rejonie Alei Ujazdowskich, reprezentacyjnej ulicy ówczesnych elit, autor umieszcza późniejsze mieszkanie Łęckich. Spacerując dziś między eleganckimi kamienicami, łatwo przywołać sceny z udziałem rodziny, której pozycja społeczna wyraźnie rozmija się z możliwościami finansowymi.

Kierując się w stronę Łazienek, trafia się na teren dawnej Doliny Szwajcarskiej, dziewiętnastowiecznego "salonu" Warszawy - miejsca spacerów, zabaw i wydarzeń towarzyskich, w tym opisywanej w powieści zabawy na cel dobroczynny. Tłum, muzyka i światła ogrodów kontrastują z biedniejszymi rejonami miasta, opisanymi w innych partiach "Lalki".

Po drugiej stronie dzisiejszego placu znajduje się Park Ujazdowski. W powieści pojawia się tu tłum kilkunastu tysięcy osób, którego zgiełk dosłownie przytłacza Wokulskiego. Odczuwalny do dziś kontrast między spokojem alejek parkowych a hałasem ulic pomaga zrozumieć, jak Prus różnicował nastrój miasta w zależności od pory dnia i miejsca - to jeden z ważniejszych elementów jego realistycznej techniki pisarskiej.

Zbliżając się do Łazienek Królewskich, wchodzi się w przestrzeń spacerów Wokulskiego i Izabeli. Ogrody, alejki i pawilony - wszystko to w powieści służy budowaniu atmosfery miłosnych spotkań. Trasę zamykają Rogatki Mokotowskie, niegdyś symboliczny koniec Warszawy. Prus wykorzystuje to miejsce w słowach Rzeckiego, który z goryczą wyznaje, że od dwudziestu lat nie wyjrzał za warszawskie rogatki. Ten motyw doskonale podsumowuje relację bohaterów z miastem-organizmem. Z jednej strony daje ono szansę na karierę i awans, z drugiej może stać się ciasnym, dusznym światem, z którego trudno się wydostać.

Spacer śladami "Lalki" warto poszerzyć o punkty związane bezpośrednio z Aleksandrem Głowackim, czyli Bolesławem Prusem - to one pozwalają zobaczyć, że wiernie opisana Warszawa nie jest jedynie literackim zabiegiem, lecz efektem osobistego, wieloletniego doświadczenia miasta przez samego pisarza. Jednym z najważniejszych adresów jest Wilcza 12, a więc ulica, przy której znajdowało się ostatnie warszawskie mieszkanie Prusa.

Kolejnym szczególnym miejscem jest ulica Hoża 19 - w czasach Prusa nosząca adres Krucza 25 - gdzie powstawała "Lalka". To właśnie tutaj autor przelewał na papier losy Wokulskiego, Łęckiej, Rzeckiego i mieszkańców dziewiętnastowiecznej Warszawy.

Na rogu Krakowskiego Przedmieścia i ulicy Karowej stoi dziś pomnik Bolesława Prusa - naturalny punkt kulminacyjny literackiego spaceru. Po przejściu całej trasy - od Podwala, przez Krakowskie Przedmieście i plac Trzech Krzyży, aż po Łazienki i okolice dawnych rogatek - spojrzenie na rzeźbę autora pozwala spojrzeć na Warszawę jako pełnoprawnego bohatera powieści, a nie tylko jej tło.

Warto dodać do tej trasy jeszcze adres Krakowskie Przedmieście 25, gdzie mieściła się redakcja "Kuriera Codziennego". W tym właśnie dzienniku, w latach 1887-1889, ukazywały się w odcinkach kolejne fragmenty "Lalki", zanim w 1890 roku ukazało się pierwsze wydanie książkowe.

Tak zaplanowany spacer pozwala na naprawdę nietypowe zwiedzanie Warszawy, bowiem prowadzi trasą wyznaczoną przez jedną z najważniejszych polskich powieści. To także ciekawy sposób na uporządkowanie wiedzy z lekcji języka polskiego oraz doświadczenie Warszawy widzianej oczami bohaterów "Lalki".

Źródło: ciekawiodzawsze.pl, bryk.pl