Jedna z mniej znanych budowli Jury. Zamek Bąkowiec ma fascynującą historię

Ruiny zamku Bąkowiec znajdują się w Morsku na terenie województwa śląskiego, niespełna 55 km od centrum Katowic. Warownia została wzniesiona na wapiennej skale, a naturalne ukształtowanie terenu stało się elementem systemu obronnego. Dziś zachowały się przede wszystkim fragmenty murów, które pozwalają częściowo odtworzyć dawny układ murów.

Bąkowiec jest jednym z mniej oczywistych punktów na mapie Jury. W przeciwieństwie do zamku Mirów, Bobolice czy Ogrodzieniec, nie przyciąga tłumu turystów i jest od nich skromniejszy - mniejszy i w gorszym stanie. Nie oznacza to jednak, że nie jest ciekawy. To punkt na mapie Jury, który warto uwzględnić podczas planowania podróży Szlakiem Orlich Gniazd oraz Szlakiem Warowni Jurajskich.

Kiedy dokładnie powstała pierwsza warownia w tym miejscu? Na to pytanie archeolodzy od lat próbują znaleźć odpowiedź, ale nie udaje się rozwiać wszystkich wątpliwości. Sama miejscowość Morsko pojawia się w źródłach już w 1220 roku, co jednak nie oznacza, że wznosił się wtedy również zamek. Istnieje hipoteza, według której w XIV wieku na skalistym wzgórzu mogła funkcjonować drewniana warownia związana z Toporczykami, którzy od nazwy swoich dóbr przyjęli nazwisko Morskich. Według tych przekazów mieli być rabusiami, przez co Władysław Łokietek w 1327 odebrał im dobra i przekazał je klasztorowi kanoników laterańskich.

Najstarsze pewne informacje o zamku Bąkowiec pochodzą z końca XIV wieku, a dokładniej z notatek kapelana zamkowego, który w 1389 wspomniał o warowni, choć użył nazwy "Bancowecz". W 1390 roku pojawia się Mikołaj Strzała jako dziedzic zamku Bąkowiec, a dane dotyczące kolejnych właścicieli i zarządców wskazują, że warownia funkcjonowała jako ważny punkt związany z lokalnymi dobrami rycerskimi. Przez kolejne dziesięciolecia zamek przechodził z rąk do rąk. W źródłach pojawia się m.in. Piotr z Marcinowic herbu Lis czy Jan z Sieciechowic. Natomiast w 1435 roku zamek Bąkowiec wraz z dobrami przejął kasztelan sądecki Krystyn z Koziegłów i jego potomkowie.

Na przełomie XV i XVI wieku dobra Morsko znalazły się w rękach Włodków, którym przypisuje się budowę lub gruntowną przebudowę murowanego zamku. Źródła nie są jednak całkowicie zgodne co do zakresu przeprowadzonych prac, choć pewne jest, że murowany zamek Bąkowiec istniał już w XVI wieku. Dokument z 1531 roku jako właściciela twierdzy wymienia Piotra Zborowskiego. Następnie dobra przeszły w ręce rodzin Brzeskich i Giebułtowskich. Zamek funkcjonował jeszcze w epoce nowożytnej, ale jego znaczenie stopniowo malało, aż w XVII wieku został opuszczony i zaczął popadać w ruinę.

Zamek Bąkowiec wpasował się w charakterystykę zamków na Szlaku Orlich Gniazd. Warownia charakteryzowała się nieregularnym planem dostosowanym do kształtu wapiennego wzgórza. Na podstawie zachowanych reliktów przyjmuje się, że założenie zajmowało ok. 500 m². Do środka prowadziła kamienna brama, której fragmenty przetrwały do dziś. To właśnie przez nią przechodziło się na dziedziniec, po którego obu stronach znajdowały się pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze. Natomiast w narożnikach umieszczono elementy o charakterze obserwacyjno-obronnym.

Największe znaczenie miało położenie zamku na stromym, skalistym terenie, który skutecznie ograniczał możliwości podejścia do warowni i pozwalał wykorzystywać naturalne przeszkody jako uzupełnienie murów. Od strony przedzamcza warownia była dostępna za pomocą systemu pomostów i drabin - można było dostać się do niej wyłącznie pieszo.

Twierdza przez długi czas niszczała, aż w XX wieku zamek wraz z okolicznym terenem kupił architekt Witold Czeczott, który w sąsiedztwie warowni wzniósł swój dom. Ciekawostką jest, że do budowy wykorzystał część materiału pochodzącego z zamkowych murów. Po 1945 roku teren został przekształcony w ośrodek wypoczynkowy z infrastrukturą rekreacyjną.

Obecnie Bąkowiec jest zachowany jako ruina, a jego wnętrza nie są odtworzone. Nie jest to również obiekt muzealny, do którego można wejść. Najlepiej podziwiać go z zewnątrz i unikać prób wejścia - ruiny nie są zabezpieczone. Jednak ze względu na historię oraz wyjątkowo malowniczy krajobraz, zdecydowanie warto odwiedzić zamek Bąkowiec.

Źródła: ciekawiodzawsze.pl, mynaszlaku.pl, morsko.com.pl