Co łączy Ząbki i Krynicę Morską? Rekordy gęstości zaludnienia w Polsce

Gęstość zaludnienia to jeden z podstawowych wskaźników demograficznych. Aby ją obliczyć, dzieli się liczbę mieszkańców danego obszaru przez jego powierzchnię, a wynik podaje w osobach na kilometr kwadratowy (os./km²). Dzięki temu można porównywać między sobą bardzo różnorodne regiony: od państw i województw po pojedyncze miasta.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego za 2023 rok średnia gęstość zaludnienia Polski wynosi 120 os./km² i od dwóch dekad pozostaje stabilna, a taki sam wynik notowano już w 2002 roku. To jednak tylko uśredniony obraz. Jeśli przyjrzeć się mapie województw, widać bardzo wyraźny podział na "gęstą" południową i środkową Polskę oraz zdecydowanie "luźniejszą" północ i wschód.

Nieprzerwanie od lat liderem pozostaje województwo śląskie, w którym na każdy kilometr kwadratowy przypada 351 mieszkańców. Za nim plasuje się małopolskie (226 os./km²), a na trzecim miejscu - mazowieckie (155 os./km²). Wysokie wartości to efekt długotrwałej koncentracji przemysłu i usług, a także rozwoju wielkich aglomeracji, takich jak Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia czy obszar krakowski i warszawski. Na drugim biegunie znajdują się województwa północno wschodnie.

Najniższą gęstość zaludnienia ma warmińsko mazurskie - 56 os./km². Niewiele wyższe wartości notują podlaskie i zachodniopomorskie. Rozległe lasy, liczne jeziora, mniejsze miasta i większy udział ludności wiejskiej sprawiają, że przestrzeń jest tam wykorzystywana inaczej niż na zurbanizowanym południu. Różnice między województwami dobrze pokazują, że gęstość zaludnienia nie rośnie wyłącznie tam, gdzie "przybywa ludzi", ale przede wszystkim tam, gdzie koncentrują się miejsca pracy, usługi i infrastruktura. Do pełnego obrazu potrzeba jednak zejścia poziom niżej, czyli do miast.

Przeczytaj również: Jaka jest najdłuższa wieś w Polsce? Leży u podnóża "Królowej Beskidów"

W myśleniu o zaludnieniu łatwo pomylić dwie rzeczy: liczbę mieszkańców i gęstość zaludnienia. Warszawa jest największym miastem w kraju pod względem populacji, ale nie zajmuje pierwszego miejsca w rankingu gęstości. W 2023 roku najgęściej zaludnionym miastem Polski okazały się Ząbki pod Warszawą - 45 189 mieszkańców na 11 km² daje aż 4116 os./km².

Pełne zestawienie dziesięciu najgęściej zaludnionych miast wygląda tak:

1.Ząbki - 4116 os./km² (woj. mazowieckie)

2.Piastów - 3985 os./km² (mazowieckie)

3.Legionowo - 3891 os./km² (mazowieckie)

4.Warszawa - 3599 os./km² (mazowieckie)

5.Swarzędz - 3450 os./km² (wielkopolskie)

6.Świętochłowice - 3432 os./km² (śląskie)

7.Pruszków - 3407 os./km² (mazowieckie)

8.Piaseczno - 3203 os./km² (mazowieckie)

9.Chorzów - 3037 os./km² (śląskie)

10.Mińsk Mazowiecki - 3031 os./km² (mazowieckie)

Uwagę zwraca dominacja mazowieckiego pierścienia wokół stolicy. Aż siedem z dziesięciu rekordowych miast leży właśnie w tym województwie, w większości w bezpośrednim sąsiedztwie Warszawy. Rozrastająca się metropolia "wypycha" część mieszkańców do sąsiednich miejscowości, które mają ograniczoną powierzchnię, ale intensywnie zabudowują się blokami i osiedlami domów szeregowych. W efekcie gęstość, liczona jako liczba osób na km² rośnie tam szybciej niż w samej stolicy.

Ciekawym przypadkiem są Świętochłowice. Przez lata pojawiały się w szkolnych podręcznikach jako najgęściej zaludnione miasto w Polsce. Zestawienie z 2023 roku pokazuje jednak, że dziś zajmują dopiero szóste miejsce, wyprzedzone przez kilka dynamicznie rozwijających się ośrodków podmiejskich.

Średnia gęstość dla wszystkich miast w Polsce wynosi 813 os./km², więc wartości przekraczające 3000 os./km² oznaczają naprawdę intensywne wykorzystanie przestrzeni. Taki poziom zagęszczenia przekłada się na codzienność mieszkańców: krótsze odległości do usług i szkół, ale jednocześnie większe zatłoczenie ulic i wyższe ceny nieruchomości.

Drugi kraniec skali reprezentuje Krynica Morska. To popularny nadmorski kurort, kojarzony z tłumami turystów w sezonie. Jednak na stałe mieszka tam zaledwie 1172 osób, a miasto zajmuje aż 119 km². W zaokrągleniu daje to tylko 10 os./km², i jest to najmniej w całej Polsce.

Pierwsza dziesiątka najrzadziej zaludnionych miast wygląda następująco:

1.Krynica Morska - 10 os./km² (woj. pomorskie)

2.Kleszczele - 23 os./km² (podlaskie)

3.Suraż - 29 os./km² (podlaskie)

4.Hel - 29 os./km² (pomorskie)

5.Rajgród - 40 os./km² (podlaskie)

6.Nowe Warpno - 43 os./km² (zachodniopomorskie)

7.Solec nad Wisłą - 45 os./km² (mazowieckie)

8.Włodowice - 49 os./km² (śląskie)

9.Dąbrowice - 51 os./km² (łódzkie)

10.Wyśmierzyce - 52 os./km² (mazowieckie)

Wspólną cechą tych miast jest niewielka liczba mieszkańców w stosunku do sporej powierzchni. W przypadku Krynicy Morskiej znaczną część obszaru zajmują tereny pozamiejskie, co rozciąga miasto na wiele kilometrów przy jednocześnie małej populacji. Podobnie jest w małych ośrodkach na Podlasiu czy Pomorzu - zabudowa koncentruje się w jednym, stosunkowo niewielkim fragmencie gminy, a reszta to pola, lasy lub tereny rekreacyjne.

Paradoks polega na tym, że turystyczny obraz miejsca może mylić. W sezonie ulice Krynicy Morskiej czy Helu bywają zatłoczone, ale gęstość zaludnienia liczona jest na podstawie osób zameldowanych na stałe, a nie przebywających tam czasowo turystów. Dlatego kurorty z dużą powierzchnią i małą liczbą stałych mieszkańców bez trudu trafiają do ogólnopolskich rankingów "najbardziej pustych" miast.

Zestawienie miejskich rekordów warto uzupełnić jeszcze jedną ciekawostką: najbardziej zaludniony kilometr kwadratowy w Polsce znajduje się w centrum Szczecina. Na niewielkim fragmencie śródmieścia mieszka tam ponad 26 tysięcy osób - to rekord na tle pozostałych polskich miast.

Zestawiając ze sobą Ząbki i Krynicę Morską, widać, jak różne oblicza może mieć to samo państwo. W jednym miejscu kilkutysięczna gęstość zaludnienia oznacza zwarte osiedla, rozwiniętą komunikację i życie "na wyciągnięcie ręki". W innym kilkukilometrowe odległości między sąsiadami przekładają się na ciszę i naturę, ale i dłuższe dojazdy.

Źródło: ciekawiodzawsze.pl, bryk.pl